Whisky là gì mà khiến giới sành rượu say mê đến vậy? Không đơn thuần là một loại rượu mạnh, whisky là biểu tượng của sự tinh tế, lịch lãm và truyền thống lâu đời. Được chưng cất từ ngũ cốc và ủ trong thùng gỗ sồi, whisky mang trong mình hương vị phức hợp đặc trưng, từ ngọt dịu đến cay nồng, từ khói than bùn đến mượt mà của trái cây chín. Cùng WineVN đi tìm câu trả lời cho tên gọi whisky nhé!
1. Rượu Whisky là gì?
Rượu Whisky (hay còn gọi là Whiskey) là dòng rượu mạnh được chưng cất từ ngũ cốc lên men như lúa mạch, lúa mì, lúa kiều mạch, ngô,… và ủ trong thùng gỗ sồi, thường có màu vàng hổ phách, nồng độ cồn từ 40% đến 62,5% ABV.
Từ “Whisky” bắt nguồn từ tiếng Gaelic “uisge beatha” nghĩa là “nước của sự sống”. Đây là cách người Scotland và Ireland xưa gọi loại rượu mạnh làm từ ngũ cốc, thể hiện sự trân trọng với quy trình tạo nên hương vị độc đáo và tinh thần của rượu.
Khi thưởng thức, hương vị của rượu whisky rất đa dạng và phong phú, phụ thuộc vào loại ngũ cốc sử dụng, phương pháp chưng cất, thời gian ủ và loại thùng gỗ. Một chai whisky có thể mang đến nốt hương ngọt dịu của vanilla, mật ong, caramel, đến vị cay nồng của tiêu đen, gừng, quế, hoặc lớp hương khói đặc trưng từ than bùn (peat) trong các dòng whisky Scotland vùng Islay. Whisky ủ lâu năm thường cho hậu vị kéo dài, mềm mượt, đậm đà với tầng hương gỗ sồi, trái cây khô, chocolate đen hay thuốc lá.
Chính sự phức hợp này tạo nên nét cuốn hút khó cưỡng của whisky đối với người yêu rượu trên toàn thế giới. Nồng độ cồn của rượu whisky cao nên rượu thường được uống trực tiếp hoặc dùng để pha chế ra những ly cocktail hấp dẫn, đầy màu sắc.
=> Tìm hiểu thêm: Whisky khói là gì? Top 8 loại rượu Whisky khói nổi tiếng nhất
2. Nguồn gốc tên gọi rượu Whisky
Ngoài thắc mắc liên quan đến rượu Whisky là gì thì nguồn gốc của loại rượu này cũng được nhiều người quan tâm. Có hai giả thuyết chính về nguồn gốc của từ “whisky”, và cả hai đều bắt nguồn từ những nền văn minh có truyền thống chưng cất rượu lâu đời.
Giả thuyết phổ biến nhất cho rằng từ “whisky” xuất phát từ cụm từ tiếng Gaelic cổ là “uisge beatha”, hay trong tiếng Latinh là “aqua vitae”, đều mang nghĩa là “nước của sự sống”. Đây là cách người xưa mô tả các loại rượu chưng cất từ ngũ cốc – một sản phẩm được xem là kỳ diệu, có khả năng giữ ấm, chữa bệnh và gắn với nghi lễ tôn giáo ở cả Scotland và Ireland. Trải qua quá trình giản lược âm thanh, “uisge” dần biến thành “whisky” như cách gọi ngày nay.
Một giả thuyết khác ít phổ biến hơn nhưng vẫn được ghi nhận trong một số tài liệu ngôn ngữ học cho rằng whisky có thể xuất phát từ từ tiếng Scots “wykye”, vốn bắt nguồn từ “whey” – chất lỏng còn lại sau khi làm phô mai. Điều này phản ánh khả năng whisky ban đầu từng được liên kết với ngành thực phẩm và lên men ở châu Âu thời Trung cổ.
Một trong những tranh luận nổi bật nhất trong thế giới rượu là: Ai là quốc gia khai sinh ra whisky – Ireland hay Scotland?
Phía Ireland, tác giả Malachy Magee trong cuốn sách nổi tiếng “1000 Years of Irish Whiskey” đưa ra lập luận rằng whisky xuất hiện lần đầu tại Ireland vào khoảng thế kỷ XII. Ông dẫn chứng từ các ghi chép của binh lính Anh vào năm 1170, mô tả người Ireland sử dụng loại rượu gọi là “uisce beatha” và “usquebaugh”. Đây được xem là những bằng chứng đầu tiên về sự tồn tại của whisky trong văn hóa bản địa Ireland.
Phía Scotland, một bằng chứng ghi lại trong biên niên sử năm 1494 của tu viện Lindores cho biết: “Friar John Cor được giao nhiệm vụ mua tám bàng mạch nha để làm ‘aqua vitae’”. Cụm từ này ám chỉ hoạt động chưng cất rượu và được coi là tài liệu chính thống đầu tiên tại Scotland ghi nhận về việc sản xuất whisky.
Do cạnh tranh thương hiệu và mong muốn khẳng định nguồn gốc, người Ireland và Mỹ dùng “whiskey” (có chữ e) để phân biệt sản phẩm của mình với “whisky” (không e) được sản xuất tại Scotland, Nhật Bản, Canada.
=> Tìm hiểu thêm về Baileys là gì? Dòng rượu whisky Ireland nổi tiếng
3. Các thuật ngữ cơ bản về whisky
| Thuật ngữ | Giải nghĩa ngắn gọn |
| Single Malt | Whisky làm từ 100% lúa mạch mạch nha, sản xuất tại 1 nhà máy |
| Blended Whisky | Rượu pha trộn từ nhiều loại whisky khác nhau (malt + grain) |
| Grain Whisky | Whisky từ ngũ cốc khác lúa mạch (ngô, lúa mì…), thường dùng trong blended |
| Rye Whisky | Làm từ ≥51% lúa mạch đen, vị cay đặc trưng |
| Tennessee Whiskey | Dòng whisky Mỹ, lọc qua than phong trước khi ủ (ví dụ: Jack Daniel’s) |
| Cask Strength | Whisky nguyên bản từ thùng, không pha loãng, nồng độ cồn cao |
| Neat | Cách uống nguyên chất, không đá, không pha |
| On the Rocks | Whisky uống cùng đá lạnh |
| Finish | Dư vị sau khi nuốt, có thể ngắn, dài, khô, ngọt hoặc cay |
| Age Statement | Số năm ủ được ghi trên nhãn chai (ví dụ: 12 Years Old). Nếu không có, đó là NAS – No Age Statement |
| Malting | Mạch nha hóa, quá trình ngâm, nảy mầm và sấy khô lúa mạch. |
| Mashing | Nghiền mạch nha và trộn với nước nóng để tạo hỗn hợp đường (wort) |
| Fermentation | Lên men, thêm men để chuyển hóa đường thành cồn |
| Distillation | Chưng cất, làm tăng độ cồn và loại bỏ tạp chất |
| Pot Still | Nồi đồng chưng cất truyền thống, cho hương vị phức hợp |
| Column Still | Cột chưng cất công nghiệp, hiệu suất cao, vị trung tính hơn |
| Cask Strength | Whisky đóng chai với nồng độ cồn nguyên bản từ thùng, không pha loãng |
| Aging | Quá trình ủ trong thùng gỗ, ảnh hưởng lớn đến hương vị |
| American Oak | Gỗ sồi Mỹ, cho vị vanilla, dừa, caramel |
| European Oak | Gỗ sồi châu Âu, cho vị chát, trái cây khô, tannin rõ hơn |
| Sherry Cask | Thùng gỗ từng ủ rượu sherry, tạo vị ngọt, hoa quả sẫm màu |
| Peated | Chỉ whisky có hương vị khói do dùng than bùn (peat) để sấy mạch nha |
| Angel’s Share | Phần rượu bay hơi trong quá trình ủ, mất khoảng 2–4% mỗi năm |
=> Xem chi tiết:
- Single Malt là gì? Các loại rượu Whisky Single Malt hiện nay
- Rượu Rye Whiskey là gì? So sánh Rye và Bourbon Whisky
4. Tên các loại rượu Whisky phổ biến hiện nay
Thế giới rượu Whisky vô cùng rộng lớn và đa dạng các chủng loại. Vậy cách phân biệt các loại rượu Whisky là gì? Hiện có những loại rượu Whisky phổ biến nào? Mỗi loại Whisky đều có đặc điểm riêng từ hương vị, nguyên liệu đến phong cách sản xuất của nhà làm rượu. Một số loại rượu Whisky phổ biến hiện nay có thể kể đến như:
4.1. Scotch Whisky – Scotland
Scotch Whisky là loại rượu Whisky được sản xuất tại Scotland. Dựa vào thành phần nguyên liệu, vùng địa lý, quy trình sản xuất mà dòng rượu này được chia làm 3 nhóm cơ bản:
- Single Malt Scotch Whisky: Được sản xuất từ 100% lúa mạch và ủ trong thùng gỗ sồi tại một nhà máy chưng cất duy nhất.
- Single Grain Whisky: Được sản xuất từ ngũ cốc ngoại trừ lúa mạch, có thể xuất phát từ nhiều nhà máy chưng cất khác nhau.
- Blended Whisky: Là sự kết hợp của Single Malt và Single Grain. Loại rượu này có hương vị cân bằng và đa dạng. Đây là dòng Whisky phổ biến nhất, chiếm 98% thị trường rượu Whisky thế giới.
=> Xem thêm: Scotch Whisky là gì? 5 điều cần biết về rượu Scotch
4.2. Canadian Whisky – Canada
Canadian Whisky (Rye Whisky) có nguồn gốc từ Canada, được sản xuất chủ yếu từ lúa mạch đen (chiếm 50% thành phần nguyên liệu), bắp, lúa mì,… Rượu được chưng cất bằng phương pháp patent still và được ủ ít nhất 3 năm trước khi cho ra thị trường.
4.3. Bourbon – Whiskey Mỹ
Bourbon (Kentucky Whisky) là dòng Whiskey nổi tiếng của Mỹ được sản xuất với nguyên liệu chính là bắp (sử dụng tỷ lệ bắp tối thiểu 51% trong nguyên liệu theo quy định của Mỹ). Rượu được ủ trong những thùng gỗ sồi trắng, bên trong được đốt thành than.
=> Tham khảo: Bourbon là gì? Tìm hiểu về dòng Whiskey Mỹ
4.4. Irish Whiskey – Ireland
Irish Whiskey được sản xuất từ Ireland với nguyên liệu chính là lúa mạch hoặc kết hợp chung với các loại ngũ cốc khác. Rượu được chưng cất bằng phương pháp Pot still và ủ ít nhất 5 năm. Để phân biệt sản phẩm của Ireland với rượu Scotch Whisky, các nhà sản xuất rượu Ailen đã thêm chữ “e” vào tên gọi “Whiskey” và sử dụng đến bây giờ.
4.5. Whisky Nhật Bản
Whisky Nhật Bản có phương pháp sản xuất gần giống với Scotch Whisky, chưng cất hai lần mạch nha cùng lúa mạch bằng than bùn. Rượu Whisky Nhật ít ngọt, ít vị khói hơn và than bùn hơn so với Scotch Whisky.
=> Xem thêm các dòng whisky Hibiki Nhật Bản
5. Tên các thương hiệu Whisky nổi tiếng
Hiện nay, có nhiều thương hiệu whisky nổi tiếng đến từ các quốc gia sản xuất rượu uy tín như: Scotland, Ireland, Mỹ, Canada,… Dưới đây là một số thương hiệu được nổi bật:
- Johnnie Walker: Đây là thương hiệu Whisky pha trộn (blended whisky) bán chạy nhất thế giới, nổi tiếng với các dòng sản phẩm như Red Label, Black Label và Blue Label.
- Ballantine’s: Một thương hiệu Whisky pha trộn nổi tiếng khác, được biết đến với hương vị nhẹ nhàng và êm dịu.
- Chivas Regal: Thương hiệu Whisky pha trộn cao cấp, nổi tiếng với hương vị sang trọng và tinh tế.
- Glenfiddich: Là một trong những nhà sản xuất Whisky mạch nha đơn cất (single malt whisky) hàng đầu thế giới, được biết đến với các loại rượu được ủ trong thùng gỗ sồi sherry.
- Macallan: Nổi tiếng với Scotch Single Malt whisky, đặc biệt là dòng sherry cask.
- Lagavulin: Nhà sản xuất Whisky Islay nổi tiếng với hương vị khói nồng nàn và mạnh mẽ.
- Jim Beam: Thương hiệu Bourbon đến từ Mỹ bán chạy nhất thế giới, được biết đến với hương vị êm dịu và dễ uống.
- Jameson: Thương hiệu Whiskey Ailen (Ireland) được nhiều người yêu thích.
- Bushmills: Nhà sản xuất Whiskey Ailen lâu đời với hương vị nhẹ nhàng và tinh tế.
Ngoài ra còn một số cái tên đình đám như: Glenlivet, Hibiki, Rượu Glen Moray, Rượu Mortlach,… Những thương hiệu này đều có hương vị, phong cách sản xuất riêng và đã đạt được danh tiếng trong cộng đồng yêu thích Whisky trên toàn thế giới.
=> Tìm hiểu thêm các thương hiệu whisky:
- Chivas là gì? Chivas Regal hay Chivas Brother
- Chivas 12 là gì? Khởi nguồn của rượu Chivas
- Chivas 18 là gì? Các loại Chivas 18 ngon
- Rượu Ballantines là rượu gì? Thông tin đặc điểm, xuất xứ
- Macallan là rượu gì? Nguồn gốc Macallan
6. Quy trình sản xuất rượu Whisky
Nếu đã hiểu rượu Whisky là gì vậy bạn có thắc rượu được tạo ra như thế nào không? Rượu Whisky được sản xuất theo quy trình đặc biệt với nhiều công đoạn, đòi hỏi sự kiên nhẫn của người làm rượu. Tùy theo từng quốc gia, phong cách làm rượu mà quá trình này có thể khác nhau nhưng nhìn chung chúng vẫn tuân thủ theo quy trình chưng cất sau:
Chuẩn bị nguyên liệu
Whisky là loại rượu mạnh được sản xuất bằng cách chưng cất hỗn hợp ngũ cốc đã lên men, sau đó được ủ trong thùng gỗ sồi. Quá trình chế biến whisky xoay quanh ba thành phần cơ bản: nước, men và ngũ cốc. Tùy theo phong cách và vùng sản xuất, nguyên liệu ngũ cốc có thể là đại mạch (barley), ngô (corn), lúa mạch đen (rye) hoặc lúa mì (wheat), tạo nên sự đa dạng trong hương vị và đặc trưng của từng dòng whisky.
Ngũ cốc sẽ được ngâm trong nước ấm để hạt nảy mầm, giúp chuyển hóa tinh bột thành đường. Sau đó, chúng sẽ được đem đi sấy khô, ướp hương bởi khói than bùn và nghiền nát thành bột mạch nha khô. Tiếp đến, trộn bột này với nước ấm để tạo thành hỗn hợp mash hoặc wort (hỗn hợp cô đặc) rồi để nguội về khoảng 20 độ C.
Lên men
Men sẽ được cho vào ngâm chung với hỗn hợp cô đặc để chuyển hóa đường thành rượu, tạo ra một loại men chuyên dùng làm rượu Whisky. Quá trình này thường kéo dài trong khoảng 48 – 96 giờ. Kết quả sẽ tạo ra một loại chất lỏng gọi là wash với nồng độ cồn từ 7 – 10%. Tùy vào loại men và thời gian lên men mà hương vị của dòng rượu Whisky cũng trở nên đa dạng hơn.
Chưng cất
Ở giai đoạn này, dung dịch wash sẽ được đem đi chưng cất bằng cách nung nóng trong bình chứa lớn. Quá trình này giúp chất lỏng bốc hơi và ngưng tụ để tạo ra hỗn hợp nồng độ cồn thấp. Từ lần chưng cất thứ 2 trở đi sẽ thu được hỗn hợp rượu với nồng độ cồn cao hơn rất nhiều. Rượu sẽ được lọc qua để loại bỏ những thành phần không dùng được và kích thích hương vị đặc trưng của rượu.
Quá trình Ủ
Phần tinh hoa nhất của rượu sẽ được lọc ra và ủ trong những thùng gỗ sồi lớn ít nhất 3 năm. Việc này sẽ giúp rượu thắm đượm hương thơm của gỗ sồi và tạo nên hương vị đặc trưng riêng của rượu Whisky.
=> Xem chi tiết cách làm rượu whisky
7. Cách thưởng thức rượu Whisky ngon
Thưởng thức rượu Whisky là một trải nghiệm tinh tế, mỗi người sẽ có một cách thưởng rượu riêng biệt, không có quy tắc nhất định nào cho việc này. Để khơi dậy đầy đủ các tầng hương vị tuyệt hảo của các loại Whisky, bạn có thể tham khảo một số cách sau:
7.1. Uống Whisky với đá
Việc kết hợp rượu Whisky với đá giúp đánh thức được hương vị tuyệt vời có trong rượu. Cách uống này thường được kết hợp với một số loại như: Blended Whisky, Irish Whisky, American Whisky,…
Đầu tiên bạn cần chọn viên đá có kích thước lớn để làm chậm quá trình tan đá và cho vào ly Tumbler. Rót rượu chảy vào ly, lắc nhẹ và uống để cảm nhận từ từ hương vị đặc trưng của chai rượu đó. Không nên rót rượu vào ly rồi mới thêm đá vì như vậy sẽ làm đá tan nhanh hơn, làm nhạt đi hương vị vốn có của rượu Whisky.
Xem chi tiết hướng dẫn Cách uống rượu whisky:
7.2. Whisky ướp lạnh
Ướp lạnh Whisky là cách được nhiều người áp dụng để ngưng đọng hương thơm và giữ được hương vị nguyên bản của rượu. Đây là cách uống khá cầu kỳ, rượu cần được cho vào ngăn đá để có thể hút được độ lạnh sâu.
Cách thưởng thức này không phải dòng Whisky nào cũng áp dụng được, bạn nên chọn những chai có hương vị tinh tế, nhẹ nhàng, không quá nồng như vị hoa cỏ, creamy hoặc vani như Chivas Regal 12, Johnnie Walker Black Label, Jameson Irish Whiskey.
7.3. Pha chế cocktail từ Whisky
Ngoài cách thưởng thức nguyên chất (neat) hoặc thêm đá (on the rocks), whisky còn là nguyên liệu nền cho nhiều loại cocktail kinh điển nhờ hương vị mạnh mẽ, chiều sâu và hậu vị kéo dài. Tùy theo phong cách whisky (Scotch, Bourbon, Rye…), bạn có thể pha chế nhiều công thức nổi tiếng như Old Fashioned cổ điển, đậm đà với bitters và đường nâu; Whisky Sour chua nhẹ, mát lạnh với nước cốt chanh và lòng trắng trứng; hay Manhattan Cocktail thanh lịch với vermouth và cherry.
Các loại cocktail pha chế từ rượu Whisky phù hợp với những ai mới làm quen hoặc muốn khám phá whisky theo cách linh hoạt hơn.
8. Các câu hỏi thường gặp về Whisky là gì
8.1. Rượu whisky uống khi nào thì ngon?
Whisky ngon nhất khi được thưởng thức trong không gian yên tĩnh, vào buổi tối hoặc những dịp đặc biệt như tiếp khách, họp mặt, thư giãn sau một ngày dài. Nhiệt độ phòng và ly uống whisky phù hợp cũng góp phần làm nổi bật tầng hương vị phức hợp của rượu.
Bên cạnh đó, Whisky là món quà tinh tế và đẳng cấp, phù hợp để tặng trong các dịp sinh nhật, lễ Tết, kỷ niệm, tân gia hoặc dịp thăng chức.
8.2. Whisky có phải là Brandy không?
Không. Whisky và Brandy là hai loại rượu hoàn toàn khác nhau. Whisky được chưng cất từ ngũ cốc và ủ trong thùng gỗ sồi, trong khi Brandy làm từ trái cây (chủ yếu là nho) hoặc rượu vang đã lên men.
8.2. Có thể uống whisky pha nước ngọt không?
Hoàn toàn có thể. Nhiều người yêu thích whisky pha cùng soda, pha rượu Whisky với Coca, nước gừng hoặc tonic để tạo nên thức uống nhẹ nhàng hơn. Tuy nhiên, người sành rượu thường khuyên thưởng thức nguyên chất (neat) hoặc chỉ thêm đá/nước lọc để cảm nhận trọn vẹn hương vị.
=> Tham khảo ngay: Cách pha chế rượu Ballantines thơm ngon
8.4. Whisky để được bao lâu sau khi mở?
Nếu được bảo quản đúng cách (nơi thoáng mát, tránh ánh sáng, đóng nắp kỹ), whisky sau khi mở nắp có thể giữ nguyên chất lượng trong khoảng 6 tháng đến 2 năm. Sau khoảng thời gian này, hương vị có thể giảm do tiếp xúc với không khí.
8.5. Whisky nào dễ uống cho người mới bắt đầu?
Với người mới làm quen với whisky, nên chọn những dòng có hương vị nhẹ, êm, ít khói, nồng độ vừa phải để dễ tiếp cận và cảm nhận được sự tinh tế mà không bị “sốc vị”. Một số gợi ý whisky dễ uống cho người mới bắt đầu như: Jameson Irish Whiskey, Glenlivet 12 YO, Chivas 12,…
8.6. Rượu Whisky giá bao nhiêu?
Hiện nay, giá rượu Whisky trên thị trường dao động từ vài trăm nghìn đến chục triệu tùy vào tuổi rượu, nguyên liệu, nhà sản xuất, đơn vị cung cấp,… mà giá bán có thể khác nhau. Vậy nên để biết thêm thông tin về whisky cũng như mua được rượu ngon giá tốt bạn có thể tham khảo chi tiết tại Wine VN.
=> Xem thêm giá các loại whisky khác:
9. Mua rượu Whisky ở đâu uy tín, giá tốt?
Sau khi tìm hiểu Whisky là gì thì hẳn nhiều người sẽ cảm thấy tò mò muốn thưởng thức ngay loại rượu này để cảm nhận rõ hơn về hương vị mà nó mang lại. Tuy nhiên, hiện nay có rất nhiều địa chỉ bán rượu Whisky với mức giá và chất lượng hàng khác nhau nên để mua được chai rượu chính hãng giá tốt là điều mà nhiều người quan tâm. Bạn nên lựa chọn những đơn vị cung ứng uy tín để tránh mua phải hàng giả kém chất lượng, gây ảnh hưởng đến trải nghiệm thưởng thức rượu.
Là một trong những nhà phân phối rượu danh tiếng cùng kinh nghiệm hoạt động hơn 10 năm, Wine VN tự hào mang đến cho khách hàng các loại rượu Whisky ngon, chính hãng. Ngoài ra, chúng tôi còn cung cấp đa dạng các dòng rượu cao cấp được nhập khẩu từ những thương hiệu lớn trên thế giới như Ý, Mỹ, Pháp,…
Đặc biệt, với sự hỗ trợ nhiệt tình từ đội ngũ chuyên viên am hiểu về rượu sẽ giúp bạn chọn được những chai rượu Whisky phù hợp để thưởng thức hoặc làm quà biếu tặng đối tác, người thân,… Vì vậy hãy truy cập website Wine VN hoặc liên hệ qua hotline 0977.898.007 để được tư vấn và hỗ trợ ngay hôm nay nhé!
=> Khám phá ngay: Các loại rượu Whisky giá rẻ
Nguyễn Thanh Hiền là Nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành hệ thống WineVN và Mua Quà Tết có hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực rượu vang, rượu mạnh & quà tặng doanh nghiệp. Với kinh nghiệm thực chiến sâu rộng trong ngành đồ uống cao cấp, cô trực tiếp tham gia định hướng nội dung, cố vấn và kiểm duyệt chất lượng nội dung trên website winevn.com.
