Scotch Whisky thường được gọi ngắn gọn là Whisky hay Scotch, là loại whisky được sản xuất tại Scotland từ mạch nha hoặc ngũ cốc, chưng cất và ủ trong thùng gỗ sồi ít nhất 3 năm. Với hương vị phong phú, quy trình sản xuất chặt chẽ và tính cách vùng miền độc đáo, Scotch Whisky đã và đang chinh phục hàng triệu tín đồ rượu trên toàn cầu.
Scotch Whisky là gì?
Scotch Whisky là loại rượu whisky được sản xuất tại Scotland, được chưng cất từ ngũ cốc (chủ yếu là lúa mạch), ủ trong thùng gỗ sồi ít nhất 3 năm và có nồng độ cồn không dưới 40%. Để được gọi là Scotch, rượu phải tuân thủ nghiêm ngặt theo Luật Scotch Whisky 2009.
Luật Scotch Whisky 2009 (The Scotch Whisky Regulations 2009) là bộ quy định được chính phủ Vương quốc Anh ban hành nhằm bảo vệ danh xưng “Scotch Whisky” và đảm bảo mọi sản phẩm mang nhãn hiệu này đều tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về nguồn gốc, thành phần và quy trình sản xuất.
Các tiêu chuẩn bắt buộc theo Luật Scotch Whisky 2009:
♦ Sản xuất tại Scotland: Mọi công đoạn từ chưng cất, ủ đến đóng chai (nếu ghi là “Scotch”) thì phải được thực hiện tại Scotland.
♦ Nguyên liệu hợp pháp: Nước, men, ngũ cốc (thường là lúa mạch mạch nha). Không được thêm bất kỳ nguyên liệu nào khác, ngoại trừ nước và caramel màu (E150a) để điều chỉnh màu sắc.
♦ Ủ trong thùng gỗ sồi: Tối thiểu 3 năm, dung tích thùng không quá 700 lít. Chỉ được ủ trong thùng gỗ sồi đã qua sử dụng, giúp phát triển hương vị tự nhiên đặc trưng.
♦ Nồng độ cồn: Phải đạt ít nhất 40% ABV (Alcohol by Volume) khi đóng chai.
♦ Không sử dụng phụ gia tạo hương vị hoặc chất làm ngọt.
♦ Ghi nhãn rõ ràng:
- Tên loại Scotch Whisky (Single Malt, Blended…).
- Tuổi rượu (nếu có) – phải là số năm ủ ngắn nhất trong hỗn hợp.
- Tên nhà máy chưng cất.
Hiện nay, Scotch Whisky được phân chia thành các loại như sau:
- Single Malt Scotch Whisky
- Single Grain Scotch Whisky
- Blended Scotch Whisky
- Single Cask Scotch Whisky
- Vatted Malt Scotch Whisky
- Blended Malt Scotch Whisky
=> Tìm hiểu chuyên sâu về: Whisky là gì? Nguồn gốc và các thuật ngữ về whisky nổi tiếng
Nguồn gốc và sự phát triển của rượu Scotch
Dòng Whisky này đã có hơn 500 năm lịch sử. Nó xuất hiện lần đầu vào thế kỷ 17 tại Scotland và được các vị tu sĩ sáng tạo nên. Họ đã dùng nguyên liệu chính là các loại lúa mạch lên men để ủ rượu. Dù đã có lịch sử hình thành từ lâu nhưng phải đến thế kỷ 18 thì Whisky mới trở thịnh hành. Vào những những năm này, rất nhiều lò nấu rượu, pha chế rượu mọc lên khiến loại thức uống này trở thành trào lưu của thời đó.
Ở giai đoạn 1707 khi Whisky đang cực phát triển thì Scotland bị đánh thuế rượu và cấm sản xuất rượu. Lúc này, những người làm rượu di tản dân sang các bang khác ở miền tây Kentucky và Tennessee. Để chống lại thứ thuế này, nhiều nhà máy chưng cất đã hoạt động bí mật để tránh các loại thuế nặng nề của chính phủ.. Vì vậy sau này, người ta thường thấy rượu Whisky được sản xuất tại Scotland và những bang này.
Đến năm 1823, đạo luật Thuế whisky được đưa ra nhằm giảm thuế và cấp phép cho các nhà máy chưng cất hợp pháp, tạo điều kiện cho sự phát triển của ngành công nghiệp whisky chính thức.
Vào thế kỷ 19, ngành công nghiệp Scotch Whisky có nhiều bước tiến nổi bật và được phát triển cho đến ngày nay. Sự phát minh cột chưng cất Coffey vào năm 1831 đã cho phép sản xuất loại whisky ngũ cốc (grain whisky) với số lượng lớn. Bên cạnh đó, các dòng blended whisky được phát triển mạnh mẽ khi pha trộn giữa whisky mạch nha và whisky ngũ cốc tạo ra những chai rượu có hương vị phức hợp độc đáo, tiếp cận được nhiều người dùng.
=> Mở rộng kiến thức qua bài viết: Single Malt là gì? Các loại rượu Whisky Single Malt hiện nay
Vì sao Scotch Whisky trở nên khác biệt so với các loại Whisky khác?
Giống như các loại rượu Champagne hay prosecco, rượu Scotch Whisky được bảo vệ bởi luật pháp. Và để được coi là Scotch, rượu Whisky phải được làm từ mạch nha lúa mạch, ủ tối thiểu ba năm trong thùng gỗ sồi ở Scotland với nồng độ tối thiểu 40%. Trong khi các loại rượu Whisky tại các quốc gia khác có thể dùng nhiều loại ngũ cốc và ủ trong nhiều loại thùng khác nhau.
Ngoài ra, quy trình sản xuất rượu Whisky Scotch được quản lý chặt chẽ, với các quy tắc chi phối mọi thứ. Từ loại nguyên liệu cho đến độ tuổi tối thiểu của rượu whisky và các yêu cầu ghi nhãn đối với các loại rượu whisky Scotland khác nhau.
Những quy định này giúp đảm bảo rằng người tiêu dùng có thể tin tưởng vào chất lượng và tính xác thực của rượu whisky Scotch. Vì đây là một loại rượu mạnh phổ biến trên toàn thế giới, có lịch sử và ý nghĩa văn hóa phong phú ở Scotland. Sự nghiêm ngặt này đảm bảo rằng chỉ những loại rượu whisky đáp ứng các tiêu chí cụ thể mới có thể được tiếp thị và bán dưới tên Scotch.
=> Tìm hiểu chi tiết: Top các loại rượu whisky nổi tiếng, được nhiều người yêu thích
Các loại rượu Scotch Whisky
Rượu Scotch Whisky là thức uống lừng danh với bề dày lịch sử và hương vị tinh tế. Rượu được sản xuất tại các vùng Lowlands, Highlands, Speyside và Islay ở Scotland. Được chia thành 5 loại chính, mỗi loại mang những hương vị và dấu ấn riêng biệt.
1. Single Malt Scotch Whisky
Single Malt Whisky là dòng rượu Whisky được sản xuất bằng 100% lúa mạch và lên men trong các thùng gỗ sồi tại một nhà máy chưng cất duy nhất. Loại Whisky này được biết đến với hương vị riêng biệt được tạo ra từ các loại ngũ cốc được sử dụng trong quá trình ủ mạch nha.
Single Malt Scotch Whisky đến từ khắp bốn vùng sản xuất của Scotland bao gồm Lowlands, Highlands, Speyside và Islay. Với các thương hiệu nổi tiếng như Glenfiddich, Auchentoshan, Macallan và Talisker.
=> Xem chi tiết: Macallan là rượu gì? Các thông tin cần thiết về Macallan
2. Blended Malt Scotch whisky
Blended Malt Scotch whisky là sự kết hợp hoàn hảo từ hai hoặc nhiều loại single malt Scotch whisky và được chưng cất từ các nhà máy khác nhau. Không bị giới hạn bởi ranh giới địa lý, Blended Malt Scotch Whisky mang đến cho các nhà sản xuất tự do sáng tạo, tạo nên những hương vị độc đáo và tinh tế.
Một số thương hiệu sản xuất Blended malt Scotch whisky tiêu biểu và phổ biến có thể kể đến như Chivas, Johnnie Walker, Ballantine’s, Dewar’s và Famous Grouse,…
=> Xem thêm các bài viết liên quan:
- Chivas là gì? Chivas Regal hay Chivas Brother
- Chivas 12 là gì? Khởi nguồn của rượu Chivas
- Chivas 18 là gì? Các loại Chivas 18 ngon
- Rượu Ballantines là rượu gì? Thông tin đặc điểm, xuất xứ
3. Single Grain Scotch whisky
Rượu Single grain Scotch whisky phải được làm từ một loại ngũ cốc hoặc sự pha trộn của các loại ngũ cốc khác nhau tại một nhà máy chưng cất duy nhất. Single Grain Scotch Whisky có vị kem ngậy, nhẹ hơn nên rất phù hợp để dùng làm nguyên liệu cho các loại Whisky phối trộn.
Single grain Scotch whisky được pha trộn nhiều ở vùng Lowland và Speyside với các thương hiệu nổi tiếng như Haig’s, Invergordon, Cameron Brig, Compass Box Hedge Drum,…Ngoài ra, tại Highlands và Islay cũng có một số ít nhà máy sản xuất loại Whisky này.
=> Đọc thêm:
- Bourbon là gì? Tìm hiểu về dòng Whiskey Mỹ
- Rượu Rye Whiskey là gì? So sánh Rye và Bourbon Whisky
4. Blended Scotch Whisky
Blended Scotch Whisky là loại rượu được pha trộn bằng của Single Malt Scotch whisky và Single Grain Scotch whisky. Phương pháp này cho ra dòng rượu mang hương vị có chiều sâu hơn, giúp Whisky bảo quản được hương vị và chất lượng theo thời gian. Blended Scotch Whisky được sử dụng phổ biến trong các thức uống có cồn.
Các thương hiệu nổi tiếng sản xuất dòng Scotch Whisky này bao gồm: Compass Box, Johnnie Walker, Glenmorangie, Black Dog, The Balvenie,…
>>>Tìm hiểu thêm: Phân biệt Single Malt Whisky và Blended Whisky
5. Blended grain Scotch whisky
Blended grain Scotch whisky là sự phối trộn của hai hoặc nhiều loại single grain Scotch whisky từ các nhà máy khác nhau. Dòng Whisky này mang đến hương vị quyến rũ, dễ uống, rượu thường có vị trái cây và vani, hương vị cân bằng và mềm mại.
Blended grain Scotch whisky được biết đến nhiều thông qua các thương hiệu đình đám như Haig Club, Girvan, Cameronbridge, Invergordon, Strathclyde,…
=> Tham khảo thêm thông tin về: Rượu Whisky bao nhiêu độ?
Vùng sản xuất Scotch Whisky
Có năm vùng Scotch Whisky bao gồm: Campbeltown, Highland, Islay, Lowland và Speyside. Mỗi vùng đều mang hương vị đặc trưng riêng khi sản xuất rượu Scotch.
1. Vùng Highlands làm Scotch Whisky
Là một vùng cao nguyên sản xuất Whisky lớn nhất Scotland về diện tích và sản lượng, Highlands sản xuất ra những chai Scotch Whisky mang hương vị và đặc điểm đa dạng. Từ các loại Whisky nhẹ hơn cho đến các dòng mạch nha đậm, với hương thơm tươi mát cùng chút khói nhẹ, vị cay và hơi đắng
Scotch Whisky đến từ khu vực Highlands được chia thành 4 vùng chính là:
- Northern Highlands: Với hương vị Scotch đậm đà, mạnh mẽ, sống động với các nốt hương cam quýt, cây thạch nam và chút hương biển. Một số nhà sản xuất rượu nổi tiếng có thể nhắc đến như Balblair, Dalmore, Glenmorangie và Pulteney.
- Southern Highlands: Mang phong cách nhẹ nhàng và tinh tế, whisky với hương vị đặc trưng của trái cây và hoa cùng hậu vị khô. Deanston, Loch Lomond và Glengoyne là các nhà máy chưng cất rượu whisky tiêu biểu được nhiều người biết đến.
- Eastern Highlands: Là nơi tọa lạc của nhà máy làm rượu Glenmorangie và Glenturret với đặc trưng vị khô và đôi khi có hương vị hạt dẻ.
- Western Highlands: Rượu có hương vị đậm đà, với một chút hương vị khói và than bùn. Đây là quê hương của nhà máy Oban và Ben Nevis nổi tiếng.
2. Vùng Speyside làm Scotch Whisky
Vùng Speyside nằm ở phía đông bắc Scotland. Là nơi tập trung nhiều nhà máy chưng cất nhất quốc gia này, chiếm gần 50% các nhà máy chưng cất rượu Whisky tại Scotland.
Speyside thừa hưởng nguồn nước tinh khiết, mềm mại và có ít khoáng chất từ dòng sông Spey, giúp rượu whisky có hương vị tinh tế và mượt mà hơn. Cùng với đó, Speyside sở hữu khí hậu ôn đới đại dương với mùa hè mát mẻ và mùa đông ẩm ướt. Điều này tạo điều kiện cho quá trình ủ whisky trong thùng gỗ sồi diễn ra ổn định và đều đặn.
Đặc trưng của Whisky Speyside thường nhẹ nhàng với hương cỏ thanh tao như Glenlivet hoặc đậm đà, ngọt ngào như Macallan. Hầu hết các sản phẩm đều không có vị than bùn mà thay vào đó mang hương vị trái cây phong phú.
Một số nhà máy chưng cất nổi tiếng trong khu vực bao gồm Chivas, Glenfiddich, rượu Glenlivet, Macallan, Aberlour, Balvenie, Cardhu, Cragganmore,…
3. Vùng Islay làm Scotch Whisky
Islay là một hòn đảo nào ở phía tây Scotland, khu vực này có phần lớn dân số tham gia sản xuất rượu Whisky. Rượu ở đây có mùi khói đặc trưng cùng hương vị mặn và đậm đà. Một số thương hiệu làm rượu Scotch điển hình nổi tiếng của vùng đất này phải kể đến như:
- Laphroaig: Rượu sản xuất tại nhà máy này mang hương vị của khói than bùn nồng nàn, rong biển và chút mặn của muối biển. Cùng vị cay nồng, mạnh mẽ, kích thích vị giác.
- Lagavulin: Mang đến những chai Scotch Whisky với hương vị khô, khói than và chút gia. Rượu làm tại Lagavulin êm dịu, dễ uống hơn so với các loại Whisky vùng Islay khác.
- Bowmore: Rượu tại nơi chưng cất này mang phong các êm dịu, thanh tao, rất phù hợp với những ai yêu thích các dòng Whisky nhẹ nhàng.
- Ardbeg: Nhà máy chưng cất rượu Ardbeg tạo ra loại whisky có vị ngọt ngào, dễ uống, phù hợp với ngay cả những người mới bắt đầu thưởng rượu.
=> Tham khảo chi tiết: Whisky khói là gì? Top 8 loại rượu Whisky khói nổi tiếng nhất
4. Vùng Lowlands làm Scotch Whisky
Lowlands là vùng sản xuất rượu Whisky lớn thứ hai về diện tích ở Scotland nhưng chỉ còn một vài nhà máy làm rượu còn hoạt động. Tuy nhiên, khu vực này lại có loại mạch nha mềm và mịn đặc trưng, mang đến cho rượu hương vị thanh mát, nhẹ nhàng, thanh lịch và không có than bùn. Các nhà chưng cất rượu whisky nổi tiếng ở Lowlands là Glenkinchie, Auchentoshan, Daftmill và St. Andrews.
=> Xem chi tiết cách làm rượu whisky
5. Vùng Campbeltown làm Scotch Whisky
Đây là một thị trấn nhỏ ven biển phía Tây, từng là nơi có hơn 30 nhà máy chưng cất nhưng hiện chỉ còn ba nhà máy đang hoạt động: glen scotia, glengyle và springbank. Một số thương hiệu trứ danh đến từ khu vực này có thể nhắc đến như Springbank, Glengyle và Glen Scotia.
Whisky Campbeltown nổi tiếng với sự đa dạng và phong phú về hương vị. Loại whisky này có đặc điểm mạnh mẽ và đậm đà, với sự kết hợp tinh tế của vị muối, khói, trái cây, vani và kẹo bơ cứng.
Vì sao Whisky được chưng cất ở các nhà máy lại có hương vị khác nhau?
Hương vị ở mỗi khu vực có sự riêng biệt do sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố đặc trưng cho từng khu vực:
- Nguồn nước: Mỗi khu vực sử dụng nguồn nước khác nhau về độ khoáng và đặc tính tự nhiên. Như nước từ Campbeltown có đặc tính khoáng cao, nước ở Islay chảy qua các lớp than bùn, hay nước nhẹ và mềm từ Lowland.
- Về nguyên liệu: Nguyên liệu sản xuất chính là lúa mạch và than bùn cũng đóng vai trò quan trọng. Các khu vực như Islay nổi tiếng với việc sử dụng than bùn trong quá trình sấy khô lúa mạch, tạo ra hương vị khói đặc trưng.
- Kỹ thuật chưng cất và thiết bị chưng cất: Mỗi nhà máy đều có kỹ thuật riêng biệt tạo ra các hợp chất hương vị khác nhau. Quá trình ủ với loại gỗ và loại thùng khác nhau, cùng với thời gian và điều kiện ủ, ảnh hưởng đáng kể đến hương vị cuối cùng của Whisky.
- Khí hậu và yếu tố địa lý: Khí hậu biển của Campbeltown, khí hậu ôn hòa của Lowland, hay khí hậu gió mạnh của Islay cũng tác động đến quá trình ủ và hương vị whisky.
Ngoài ra, truyền thống và văn hóa của từng khu vực, được truyền lại qua nhiều thế hệ, tạo nên phong cách và hương vị đặc trưng cho whisky từ mỗi vùng. Tất cả những yếu tố này kết hợp lại tạo ra sự đa dạng và phong phú về hương vị của whisky từ Campbeltown, Highland, Islay, Lowland và Speyside.
=> Xem chi tiết: Top các chai rượu có nồng độ cồn cao nhất hiện nay
Cách thưởng thức rượu Scotch Whisky
Scotch Whisky là một loại rượu mạnh mang đến hương vị độc đáo và tinh tế, chinh phục mọi thực khách. Một số cách uống Scotch Whisky để nâng tầm thưởng thức mà bạn nên thử qua:
- Uống Nguyên chất: Thưởng thức rượu ở nhiệt độ phòng, rót một lượng nhỏ vào ly tulip hoặc ly Glencairn. Nhẹ nhàng đưa ly rượu lên mũi, hít thở sâu và cảm nhận hương thơm của rượu. Sau đó, nhấp một ngụm nhỏ và để rượu lan tỏa trong khoang miệng, cảm nhận từng tầng hương vị từ trái cây, hoa cỏ, gia vị đến gỗ sồi.
- Uống rượu Scotch kết hợp với đá: Thêm một hoặc hai viên đá vào ly giúp làm lạnh rượu và giảm bớt nồng độ cồn, giúp dễ uống hơn. Tuy nhiên, cách này có thể làm ảnh hưởng đến hương vị tinh tế của rượu, do vậy nên sử dụng đá viên lớn và tan chảy chậm.
- Pha rượu với nước: Thêm một ít nước giúp mở ra hương vị ẩn chứa trong rượu, đặc biệt là đối với những loại rượu có nồng độ cồn cao. Thêm nước theo tỷ lệ 1:1 hoặc 1:2 với rượu, khuấy đều và thưởng thức.
- Sáng tạo ra các loại Cocktails: Scotch Whisky không chỉ để thưởng thức nguyên chất mà còn là nguyên liệu tuyệt vời cho các loại cocktail độc đáo.
=> Tham khảo chi tiết các kiến thức thưởng thức rượu:
- Cách uống rượu whisky
- Cách uống rượu Chivas
- Cách cầm ly rượu Whisky
- Uống whisky ăn món gì
- Các loại cocktail pha chế từ rượu whisky
Scotch Whisky là một trong những loại rượu nổi tiếng và được yêu thích trên toàn thế giới. Với quy trình sản xuất chuyên nghiệp và lịch sử lâu đời, Scotch Whisky là biểu tượng của sự tinh tế, chất lượng và sang trọng. Mỗi chai Scotch Whisky đều mang trong mình hương vị độc đáo và câu chuyện riêng biệt, phản ánh sự kết hợp hoàn hảo giữa thiên nhiên, kỹ thuật và thời gian.
Hãy lựa chọn cho mình những chai Scotch Whisky từ các thương hiệu uy tín để trải nghiệm hương vị đỉnh cao của loại rượu trứ danh này. Đừng quên tham khảo thêm thông tin từ Wine VN để biết thêm về Whisky và các dòng rượu khác.
Câu hỏi thường gặp về rượu Scotch Whisky
Rượu Scotch Whisky có hạn sử dụng không?
Nếu chưa mở nắp và được bảo quản đúng cách, Scotch Whisky có thể giữ nguyên chất lượng trong thời gian dài, thậm chí hàng chục năm. Tuy nhiên, sau khi mở, nên sử dụng trong vòng 1–2 năm để giữ trọn vẹn hương vị.
Có phải Scotch Whisky càng lâu năm thì càng ngon không?
Không hoàn toàn. Tuổi rượu cho biết số năm ủ tối thiểu, nhưng hương vị còn phụ thuộc vào loại thùng, điều kiện ủ và phong cách nhà chưng cất. Một số Scotch trẻ tuổi có hương vị sống động, cân bằng, rất được ưa chuộng.
Scotch Whisky có bắt buộc phải dùng 100% lúa mạch không?
Chỉ dòng Single Malt bắt buộc dùng 100% mạch nha lúa mạch. Các dòng khác như Grain hay Blended Scotch có thể sử dụng kết hợp nhiều loại ngũ cốc như lúa mì, ngô, yến mạch…
Vì sao rượu Scotch không được ủ trong thùng mới như Bourbon?
Luật quy định Scotch Whisky chỉ được ủ trong thùng gỗ sồi đã qua sử dụng (thường là từ rượu Bourbon, Sherry…), để tạo nên hương vị mượt mà, phức hợp, tránh gỗ quá gắt như thùng mới.
Có bao nhiêu nhà máy chưng cất Scotch Whisky tại Scotland?
Hiện nay có hơn 140 nhà máy chưng cất Scotch Whisky đang hoạt động, phân bố chủ yếu ở các vùng Speyside, Highlands, Islay, Lowlands và Campbeltown.
Nguyễn Thanh Hiền là Nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành hệ thống WineVN và Mua Quà Tết có hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực rượu vang, rượu mạnh & quà tặng doanh nghiệp. Với kinh nghiệm thực chiến sâu rộng trong ngành đồ uống cao cấp, cô trực tiếp tham gia định hướng nội dung, cố vấn và kiểm duyệt chất lượng nội dung trên website winevn.com.
