Phân hạng rượu vang Ý là một hệ thống phân loại nhằm xác định chất lượng và nguồn gốc của các loại rượu vang sản xuất tại Ý. Hệ thống phân hạng rượu vang của Ý được hình thành dựa trên khu vực, cách sản xuất rượu và các tiêu chuẩn chất lượng của một số loại rượu.
4 phân hạng rượu vang Ý hiện nay:
- Phân hạng rượu DOCG – Denominazione di Origine Controllata e Garantita
- Phân hạng rượu DOC – Denominazione di Origine Controllata
- Phân hạng IGT – Indicazione Geografica Tipica
- Phân hạng VDT – Vino da Tavola
1. Phân hạng rượu vang Ý là gì?
Hệ thống phân hạng rượu vang Ý bắt đầu với DOC (1963) và sau đó bổ sung DOCG (1980), nhằm kiểm soát chất lượng và bảo vệ nguồn gốc. Từ năm 2009, hệ thống này được Liên minh châu Âu chuẩn hóa trong khung DOP – IGP, trong đó DOCG/DOC tương đương DOP và IGT tương đương IGP.
Về bản chất, hệ thống phân loại rượu vang Ý hoạt động dựa trên nguyên tắc kiểm soát nguồn gốc địa lý (terroir), giống nho và quy trình sản xuất rượu, nhằm đảm bảo chất lượng và tính đặc trưng của từng vùng rượu.
Cụ thể, mỗi phân hạng (DOCG, DOC, IGT) sẽ quy định rõ:
- Khu vực trồng nho được phép (chỉ định theo vùng địa lý cụ thể)
- Giống nho và tỷ lệ phối trộn
- Năng suất thu hoạch tối đa trên mỗi hecta
- Phương pháp sản xuất và thời gian ủ rượu.
Với các phân hạng cao như DOCG, rượu còn phải trải qua kiểm định chất lượng và thử nếm bởi hội đồng chuyên môn trước khi được đưa ra thị trường, đồng thời có tem niêm phong chính thức để xác thực.
2. Vì sao hệ thống phân hạng rượu vang Ý quan trọng?
Rượu vang Ý đã xuất hiện từ thế kỷ II trước công nguyên, khi nhà sản xuất chưa có tiêu chuẩn đánh giá chất lượng, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm.
Năm 1960, hệ thống phân loại rượu vang Ý được hình thành dựa trên mô hình của Pháp nhưng không được công nhận rộng rãi. Đến 1963, hệ thống phân hạng rượu vang Ý chính thức được công bố. Sau nhiều lần sửa đổi, đến năm 2010, Ý đã thống nhất thiết lập bốn loại rượu cơ bản phù hợp với quy định của các khối quốc gia châu Âu gồm: Vino da Tavola, Vini Varietali, Vini IGP, Vini DOP.
Hệ thống phân loại rượu vang Ý ra đời đã đóng góp vai trò quan trọng trong việc định danh, đảm bảo chất lượng chai rượu, bảo vệ giá trị thương hiệu cho vang Ý. Theo hệ thống này, các thông tin về quy trình sản xuất rượu vang, giống nho, vùng trồng nho đều được thể hiện rõ. Nhờ đó, người tiêu dùng có thể đánh giá giá trị của chai rượu vang và đưa ra quyết định mua hàng phù hợp.
3. Các cấp bậc phân hạng rượu vang Ý
Hệ thống phân hạng rượu vang Ý bao gồm 4 cấp bậc chính: DOCG, DOC, IGT, VDT. Mỗi cấp đều có những quy định nghiêm ngặt về quy trình sản xuất, loại nho được sử dụng và khu vực trồng nho.
3.1. DOCG – Denominazione di Origine Controllata e Garantita
DOCG là phân hạng cao nhất, áp dụng cho các vùng rượu có lịch sử lâu đời và tiêu chuẩn sản xuất nghiêm ngặt nhất. Rượu vang phải đạt cấp độ DOC 10 năm trở lên và đi kèm theo đó là những quy định khắt khe qua kiểm định và thử nếm trước khi đưa ra thị trường. Mỗi chai đều có tem niêm phong để đảm bảo tính xác thực và chất lượng ổn định.
Về phong cách, DOCG thường mang cấu trúc phức tạp, tannin rõ, độ axit cân bằng và khả năng lão hóa dài hạn. Tuy nhiên, đây là nhóm rượu mang tính truyền thống cao, đôi khi cần thời gian để cảm nhận trọn vẹn, không phải lúc nào cũng dễ tiếp cận với người mới.
Do có những tiêu chuẩn rất cao, số lượng các loại rượu vang được phân hạng DOCG khá hạn chế. Hiện nay, Ý có 78 loại rượu vang DOCG, chủ yếu tại vùng Piemonte, Tuscany và Veneto. Những cái tên như Barolo, Brunello di Montalcino hay Chianti Classico chính là đại diện tiêu biểu cho DOCG, nơi thể hiện rõ nét bản sắc vùng và giá trị lâu đời của rượu vang Ý.
3.2. DOC – Denominazione di Origine Controllata
DOC là cấp bậc thứ hai trong hệ thống phân hạng rượu vang Ý, tương đương với phân hạng AOC của rượu vang Pháp. Trước khi lên DOC, cần ở hạng IGT 5 năm trở lên. Dù không nghiêm ngặt bằng DOCG, nhưng DOC vẫn đại diện cho những loại rượu vang chất lượng cao và có đặc trưng vùng miền rõ rệt. Loại rượu này phải được sản xuất tại các khu vực mà chính phủ quy định nhằm bảo tồn đặc tính riêng biệt của rượu đến từ những vùng đất khác nhau của nước Ý.
Rượu vang DOC phải trải qua quá trình kiểm soát chất lượng chặt chẽ, bao gồm việc kiểm tra loại và tính chất vùng đất, giống nho, phương pháp sản xuất, canh tác, hệ thống lão hoá rượu vang,…
Hiện nay, Ý có 329 dòng rượu vang đạt phân hạng DOC. Một số loại mà bạn có thể tham khảo như: Controguerra, Montepulciano d’Abruzzo, Aglianico del Vulture, Grottino di Roccanova, Bivongi, Cirò,…
=> Khám phám thêm: Hệ thống phân hạng rượu vang Pháp
3.3. IGT – Indicazione Geografica Tipica
IGT là cấp bậc thứ ba trong hệ thống phân hạng rượu vang Ý, ra đời năm 1992 nhằm tạo không gian cho các nhà sản xuất vượt khỏi giới hạn truyền thống của DOC và DOCG.
Rượu vang IGT được sản xuất từ các giống nho trồng ở một khu vực cụ thể và bao gồm sự pha trộn giữa các giống nho khác nhau. Tuy nhiên, ít nhất 85% nho phải đến từ vùng được chỉ định và phải đáp ứng các đặc tính cảm quan quy định. Chính sự cởi mở này đã tạo ra nhiều dòng rượu mang tính đột phá, nổi bật nhất là Super Tuscan, nhóm rượu không tuân theo quy chuẩn DOCG nhưng lại đạt chất lượng cao và được thị trường quốc tế định giá rất cao
Trên thị trường xuất hiện một số dòng rượu vang IGT chất lượng cao, thậm chí có thể vượt qua hai phân hạng cao hơn nhưng vẫn được bán dưới nhãn hiệu IGT. Nguyên nhân là vì sản phẩm không đạt được các yêu cầu bắt buộc của hai phân hạng DOC hoặc DOCG. Điều này làm cho IGT trở thành một lựa chọn hấp dẫn cho những người tiêu dùng muốn thưởng thức rượu vang chất lượng tốt mà không phải chi trả quá nhiều.
Hiện nay có 118 loại rượu vang IGT được công nhận, phổ biến ở các vùng rượu vang Chianti, Maremma thuộc Tuscany, Colli Berici, Colli Euganei thuộc Veneto, Salento – Puglia và Terre Siciliane của Sicilia. Trong đó, một số loại rượu được nhiều khách hàng săn đón như: Cafaggio, Basilica del Cortacci, Toscana 2016, Fabbrica Pienza, Syrah, Toscana 2016, Tenuta di Arceno, Arcanum, Toscana 2014,…
3.4. VDT – Vino da Tavola
VDT hay “rượu vang bàn” là cấp bậc thấp nhất và có ít quy định nhất trong hệ thống phân hạng rượu vang Ý. Quy định duy nhất là rượu vang phải được sản xuất ở Ý, kí hiệu trên nhãn chai là Rosso (rượu vang đỏ). Theo đó, các nhà sản xuất có thể sử dụng bất kỳ giống nho nào và áp dụng bất kỳ phương pháp sản xuất nào họ muốn. Điều này tạo ra sự đa dạng lớn trong chất lượng và phong cách của rượu vang VDT.
Do ít quy định và chi phí sản xuất thấp hơn, rượu vang VDT thường có giá cả phải chăng nhất. Điều này làm cho VDT trở thành lựa chọn phổ biến cho việc sử dụng hàng ngày hoặc trong các bữa ăn thông thường.
Một số sản phẩm rượu vang hạng VDT mà nhất định bạn nên thử: Delle Venezie Pinot Grigio Le Pezze, Trentino Gewürztraminer Goldener, Prosecco Extra Dry El Siòr, Sicily Grillo Dei Respiri,….
>>>Thông tin liên quan:
4. So sánh các cấp bậc phân hạng rượu vang Ý
Dựa vào 4 cấp bậc phân hạng rượu vang Ý, chúng ta có thể đánh giá chất lượng của từng dòng rượu và đưa ra lựa chọn phù hợp với nhu cầu. Dưới đây là bảng so sánh, giúp bạn dễ dàng nhận thấy sự khác biệt giữa 4 cấp bậc.
4.1. Bảng so sánh chi tiết giữa DOCG và DOC
| Tiêu chí | DOCG | DOC |
| Thử nghiệm | Bắt buộc thử nghiệm hàng năm , tiến hành kiểm tra khu vực sản xuất, màu sắc rượu, giống nho, tỷ lệ tối thiểu/tối đa, phong cách rượu, nồng độ, kỹ thuật sản xuất, văn hoá sản xuất, quá trình lão hoá. | Không bắt buộc kiểm tra chặt chẽ như rượu DOCG |
| Con dấu chính phủ | Con dấu do chính phủ quy định đối với từng loại rượu. Ví dụ:
|
Niêm phong trên nắp bằng chữ chữ viết tắt “DOC” |
| Định giá | Giá cao hơn bởi quy trình sản xuất được quy định nghiêm ngặt, hương vị rượu độc đáo, hiếm có | Giá thành thấp hơn so với rượu DOCG |
4.2. So sánh giữa IGT và VDT
| Tiêu chí | IGT | VDT |
| Chất lượng | Chất lượng thấp hoặc cao tuỳ thuộc vào quy trình sản xuất. Một số loại chất lượng vượt trội hơn DOC. | Chất lượng trung bình, phù hợp để dùng hàng ngày, không đủ tiêu chuẩn để xuất khẩu sang thị trường châu Âu. |
| Quy định | Nho phải đến từ vùng IGT được ghi trên nhãn để đảm bảo tuân thủ phong cách rượu. | Không có quy định về vùng trồng nho, giống nho hay phương pháp sản xuất |
5. Cách đọc phân hạng trên nhãn rượu vang Ý
Phân hạng như DOCG, DOC, IGT được ghi trực tiếp trên nhãn và cho biết nguồn gốc, tiêu chuẩn sản xuất và phong cách rượu.
5.1. Nhận biết DOCG, DOC, IGT trên chai rượu
Phân hạng thường ghi ngay sau tên vùng hoặc tên rượu, như Chianti Classico DOCG hay Toscana IGT, và đây là thông tin pháp lý quan trọng. DOCG dễ nhận biết qua tem cổ chai (fascetta) đã kiểm định; DOC cũng có kiểm soát nhưng linh hoạt hơn; còn IGT không có tem và đọc trực tiếp trên nhãn.
5.2. Các thuật ngữ liên quan: Classico, Riserva, Superiore
Ngoài phân hạng chính, nhãn rượu vang Ý còn đi kèm các thuật ngữ bổ sung giúp hiểu sâu hơn về chất lượng và phong cách.
| Thuật ngữ | Hiểu đơn giản |
| Classico | Vùng trồng nho gốc, chất lượng ổn định và truyền thống hơn |
| Riserva | Rượu được ủ lâu hơn, đậm đà và phức tạp hơn |
| Superiore | Tiêu chuẩn cao hơn bản thường, thường có độ cồn cao hơn và vị đậm hơn |
Những thuật ngữ rượu vang này không thay thế phân hạng DOCG hay DOC, mà đóng vai trò nâng cấp trong cùng một cấp. Ví dụ, một chai Chianti Classico Riserva DOCG sẽ có độ phức tạp và chiều sâu cao hơn bản thông thường, trong khi Valpolicella Superiore DOC thường đậm và tròn vị hơn phiên bản cơ bản.
6. Phân hạng rượu vang Ý ảnh hưởng thế nào đến chất lượng và giá?
Phân hạng (DOCG, DOC, IGT) phản ánh mức độ kiểm soát sản xuất và tính điển hình vùng, từ đó ảnh hưởng đến độ ổn định chất lượng và khung giá. Tuy nhiên, giá trị thực tế của một chai rượu còn phụ thuộc mạnh vào nhà sản xuất, niên vụ và danh tiếng, không chỉ riêng phân hạng.
6.1. Mối liên hệ giữa phân hạng và chất lượng rượu
Phân hạng càng cao, quy định càng chặt về vùng trồng, giống nho, năng suất và thời gian ủ, vì vậy chất lượng có xu hướng ổn định hơn. DOCG thường đại diện cho phong cách truyền thống, cấu trúc rõ ràng và khả năng lão hóa tốt, DOC cân bằng, dễ tiếp cận, IGT linh hoạt hơn về phong cách.
Tuy vậy, phân hạng không đo ngon dở theo cảm nhận. Nó đo mức độ tuân thủ tiêu chuẩn và tính điển hình của vùng (terroir). Do đó, một chai DOC làm tốt vẫn có thể cho trải nghiệm vượt trội hơn một DOCG không hợp khẩu vị.
6.2. Vì sao rượu IGT vẫn có thể đắt hơn DOCG
IGT cho phép nhà sản xuất không bị ràng buộc bởi quy định DOC/DOCG, nên có thể tối ưu giống nho, kỹ thuật và phong cách rượu. Giá rượu khi đó không phụ thuộc vào phân hạng, mà phụ thuộc vào nhà sản xuất, chất lượng thực tế, điểm đánh giá và độ hiếm. Vì vậy, nhiều chai IGT (đặc biệt Super Tuscan) có thể đắt hơn DOCG.
6.3. Hiểu đúng về “fine wine” trong rượu vang Ý
“Fine wine” không phải là một phân hạng pháp lý, mà là khái niệm chỉ những chai rượu có chất lượng vượt trội và giá trị sưu tầm. Một chai được xem là fine wine khi hội tụ các yếu tố như: danh tiếng nhà sản xuất, terroir đặc biệt, khả năng lão hóa dài hạn và được thị trường và giới chuyên môn công nhận
Trong thực tế, nhiều DOCG thuộc nhóm fine wine, nhưng không phải tất cả. Đồng thời, không ít chai IGT (đặc biệt là Super Tuscan) cũng nằm trong phân khúc này.
7. Nên chọn rượu vang Ý theo phân hạng như thế nào?
Phân hạng giúp định hướng phong cách và mức độ chất lượng, nhưng lựa chọn đúng rượu cần dựa trên khẩu vị và mục đích sử dụng. Hiểu cách chọn theo DOCG, DOC hay IGT sẽ giúp bạn tránh mua sai rượu và tối ưu trải nghiệm.
7.1. Chọn rượu vang cho người mới bắt đầu
Cách chọn rượu vang cho người mới sẽ ưu tiên những chai DOC hoặc IGT vì phong cách dễ tiếp cận hơn. Rượu DOC thường cân bằng, không quá chát, phù hợp uống cùng bữa ăn. Trong khi IGT (đặc biệt các dòng Super Tuscan) có xu hướng mềm mại, dễ uống và gần với khẩu vị hiện đại.
Ngược lại, DOCG thường có cấu trúc tannin cao, độ chua rõ và cần thời gian để cảm nhận, nên có thể hơi khó uống với người chưa quen.
7.2. Chọn rượu vang theo mục đích: uống hàng ngày, tiệc, biếu tặng
Nếu dùng hằng ngày, DOC là lựa chọn hợp lý nhờ sự ổn định và dễ uống. Với các buổi tiệc rượu vang, DOC hoặc IGT sẽ linh hoạt hơn vì phù hợp nhiều khẩu vị khác nhau. Trong trường hợp biếu tặng hoặc dịp quan trọng, DOCG thường được ưu tiên vì tính biểu tượng, giá trị thương hiệu và mức độ kiểm soát chất lượng cao hơn.
7.3. Chọn DOC – DOCG – IGT theo khẩu vị
Có thể chọn rượu vang Ý nhanh theo khẩu vị: nếu thích rượu đậm, chát và có chiều sâu thì ưu tiên DOCG. Nếu muốn sự cân bằng, dễ uống thì chọn DOC; còn thích phong cách mềm mại, hiện đại và dễ tiếp cận hơn thì IGT là lựa chọn phù hợp.
Đây là cách chọn đơn giản nhưng hiệu quả, giúp tìm đúng chai rượu mà không cần hiểu quá sâu về từng vùng hay nhà sản xuất.
Hệ thống phân hạng rượu vang Ý đóng vai trò rất quan trọng trong việc xác định chất lượng và nguồn gốc của các sản phẩm rượu vang. Rượu DOCG và DOC thường được coi là những lựa chọn hàng đầu về chất lượng, trong khi rượu IGT và VDT có thể mang đến khám phá thú vị dành cho những ai muốn tìm kiếm loại rượu vang độc đáo và đa dạng về hương vị.
8. Câu hỏi thường gặp về phân hạng rượu vang Ý (FAQ)
8.1. DOCG có phải luôn là rượu Ý ngon nhất không?
Không. DOCG đảm bảo tiêu chuẩn sản xuất và chất lượng ổn định cao, nhưng ngon còn phụ thuộc vào khẩu vị và phong cách rượu. Một số DOC hoặc IGT vẫn có thể phù hợp và dễ uống hơn.
8.2. Rượu IGT có phải chất lượng thấp không?
Không. IGT chỉ linh hoạt hơn về quy định, không đồng nghĩa với chất lượng thấp. Nhiều dòng Super Tuscan thuộc IGT có chất lượng rất cao và được định giá ngang hoặc cao hơn DOCG.
8.3. Có nên mua rượu DOC thay vì DOCG không?
Có. DOC thường dễ uống, cân bằng và phù hợp nhu cầu hằng ngày với mức giá hợp lý. DOCG phù hợp hơn cho dịp đặc biệt hoặc người có kinh nghiệm thưởng thức.
—————————————————————————-
Tổng kết nội dung hệ thống phân hạng rượu vang Ý:
| Tiêu chí | Vino da Tavola / Vino | IGT / IGP | DOC / DOP | DOCG / DOP |
| Tên đầy đủ | Vino da Tavola / Vino | Indicazione Geografica Tipica / Protetta | Denominazione di Origine Controllata / Protetta | Denominazione di Origine Controllata e Garantita / Protetta |
| Ý nghĩa | Rượu vang bàn, cấp cơ bản nhất | Rượu vang có chỉ dẫn địa lý | Rượu vang có nguồn gốc được kiểm soát | Rượu vang có nguồn gốc được kiểm soát và đảm bảo |
| Quy định sản xuất | Ít ràng buộc về vùng sản xuất, giống nho và phương pháp làm vang | Có quy định về khu vực sản xuất nhưng linh hoạt hơn DOC và DOCG | Quy định rõ vùng trồng, giống nho, năng suất, phương pháp sản xuất và tiêu chuẩn chất lượng | Quy định nghiêm ngặt hơn DOC, thường phải qua kiểm định chất lượng trước khi đóng chai |
| Mức độ kiểm soát | Thấp | Trung bình | Cao | Rất cao |
| Đặc điểm thường gặp | Phong cách đơn giản, dễ uống, phù hợp dùng hằng ngày | Linh hoạt, cho phép nhà làm vang sáng tạo, nhiều dòng vang chất lượng tốt nằm ở cấp này | Thể hiện rõ đặc trưng vùng, chất lượng ổn định, phổ biến trên nhiều chai vang Ý | Cấp cao nhất của rượu vang Ý, thường gắn với các vùng hoặc dòng vang danh tiếng |
| Thứ tự chất lượng tham khảo | Cơ bản | Trung cấp, linh hoạt | Cao | Cao nhất |
Nguyễn Thanh Hiền là Nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành hệ thống WineVN và Mua Quà Tết có hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực rượu vang, rượu mạnh & quà tặng doanh nghiệp. Với kinh nghiệm thực chiến sâu rộng trong ngành đồ uống cao cấp, cô trực tiếp tham gia định hướng nội dung, cố vấn và kiểm duyệt chất lượng nội dung trên website winevn.com.
